Vragen die niet gesteld zouden moeten worden (en hoe daar op te antwoorden)

Wie het afgelopen seizoen de (overigens geweldige) serie Vechtershart heeft gevolgd heeft kunnen zien hoe het sollicitatiegesprek van Selma verliep.
Voor wie het niet heeft gevolgd:
Selma is alleenstaande moeder (en kickboks kampioen) en solliciteerde bij een advocatenkantoor.
De vragen die aan haar gesteld werden:
Heb je kinderen? (ja, een zoontje)
Ben je getrouwd? (Nee)
Woon je bij je moeder? (huh?)
En (the fucking limit:) Is er iets bekend over de vader?
Pardon? vroeg Selma.
Ja, vroeg de vrouw: Weet je wie de vader is?
(..)

Gelukkig had Selma een kruiwagentje en werd ze alsnog aangenomen en als ik dit een half jaar eerder zou hebben gezien dan zou ik het ver gezocht vinden dat iemand zulke onbeschofte, zelfs bij wet verboden, vragen stelt. Sinds ik samen met Anneke de werktrajecten voor Single Super Mom verzorg begrijp ik wel dat de angst voor dit soort vragen speelt, en dan vooral de vraag hoe je het beste kunt reageren op zo’n moment.

Op de site van Rijksoverheid staat dat je op sommige vragen niet hoeft te antwoorden en dat je een klacht kunt indienen. Dat is natuurlijk hartstikke goed, maar hoe groot is je kans op die baan dan? Je wordt niet opeens wel aangenomen omdat je een klacht in hebt ingediend. En zo wel, dan maak je geen lekkere start. Waarmee ik trouwens niet wil zeggen dat je dan maar geen klacht in moet dienen, want als je het niet doet dan heeft de volgende sollicitant hetzelfde probleem als jij.

Eerlijk is eerlijk, zo erg als de vragen in Vechtershart heb ik het nog nooit mee gemaakt, maar ik heb in alle gesprekken die ik heb gevoerd ook veel vragen horen stellen die of net op, of net over het randje waren. Of die soms gewoon helemaal nergens op sloegen.  In de meeste gevallen waren die gelukkig niet met kwade bedoelingen gesteld, maar het effect is er niet minder om. Ook lullig voor de werkgever zelf, want die is toch op zoek naar de juiste kandidaat, en is er dus helemaal niet bij gebaat om goede kandidaten af te wijzen.

Daarom is het zo belangrijk om van te voren helder te hebben welke eigenschappen er belangrijk zijn voor de vacature die ingevuld moet worden. Vaak zijn dat er al meer dan genoeg om die werkgevers kunnen gebruiken in een gesprek een goed beeld van iemand te kunnen krijgen.

Sta je in een winkel, dan is het natuurlijk belangrijk dat je ook daadwerkelijk op de afgesproken tijden aanwezig bent. Heb je een creatief vak, dan is het belangrijk dat je altijd ruimte hebt om inspiratie op te doen en om ideeën uit te werken. Werk je in een klein team, dan is het waarschijnlijk heel belangrijk dat je op elkaar kunt rekenen. Zorg dus dat je goed op een rij hebt welke van deze eigenschappen jij hebt, en probeer om het gesprek niet te veel hier van te laten afwijken.

Makkelijk gezegd, hoor ik je denken, en dat is ook zo. Maar aan de hand van een aantal voorbeeldsituaties die ik zelf heb mee gemaakt zal ik wat tips geven.  Hopelijk heb je er iets aan!

 

De wanna be intellectuele vraag. 

Afbeeldingsresultaat voor professor barabas

Iedereen leest wel eens een interessant wetenschappelijk artikel. Sommige mensen echter denken dan dat ze daarmee DE waarheid hebben ontdekt. Of de ultieme selectiemethode. Bijvoorbeeld: je wordt opgehaald voor je sollicitatiegesprek en terwijl jullie naar de gespreksruimte lopen laat je gesprekspartner een stapel papieren vallen, omdat hij denkt dat de manier waarop je daar op reageert iets zegt over jouw dienstbare houding. Of de collega die uit het raam gaat staan kijken hoe jij je auto parkeert. Vooruit of achteruit. Want dat zegt wat over jouw inschattingsvermogen. Denkt hij. Wat natuurlijk onzin is, misschien heb je tijdens je rijlessen wel vooral geleerd om achteruit te parkeren.

Misschien word je alleen maar zenuwachtiger door het lezen van dit soort voorbeelden, maar mijn punt is eigenlijk: je gesprekspartner vindt het gesprek vaak ook spannend. Die heeft namelijk de belangrijke opdracht om de juiste kandidaat uit te kiezen en probeert op allerlei manieren een goede inschatting te maken van jouw persoonlijkheid. Misschien denkt je gesprekspartner dat je hem of haar geen eerlijk antwoord geeft op ‘gewone’ vragen over je kwaliteiten, valkuilen, voorkeuren en ambities. Het kan helpen om je te realiseren dat een beeld hiervan krijgen het doel is van het gesprek, hoe creatief de vragen ook gesteld worden.

In deze categorie valt bijvoorbeeld de vraag: Met welk dier zou je jezelf vergelijken?
‘Ja,’ zei de wanne be intellectueel, ‘het gaat er niet om welk dier ze noemen, maar wat het verhaal er achter is, welke eigenschappen het dier oftewel de sollicitant heeft.’  Oké. Vraag dat dan gewoon! Daar zijn sollicitanten op voorbereid. Wat je met de verkapte vraag toetst is namelijk vooral of de kandidaat een beetje ad rem of extravert is. En als die eigenschap niet relevant is voor de functie dan is het dus geen relevante vraag.

Toen ik de wanna be intellectueel vroeg met welk dier hij zichzelf zou vergelijken zei hij ‘een eekhoorn’. ‘Ah,’ zei een vriendin van me treffend: hij werkt zeker vaak met eikels. ‘ (wat ik overigens heel veel over haar vind zeggen: namelijk dat ze heel grappig is)

Hoe je op zulke vragen het beste kunt reageren is het afdwingen van een uitleg. Je zou bijvoorbeeld kunnen vragen:
– Wat een grappige vraag, kun je me uitleggen waarom je hem stelt?
– Kun je wat voorbeelden geven?
– Of, als je het aandurft: ik zou het niet weten, maar wat ik wel weet is waarom je mij aan zou moeten nemen, namelijk….. (want deze heb je wél voorbereid)

 

Op de veemarkt.

De veehandelaar stelt vragen over je gezondheid of kinderwens, zoals op de veemarkt de koeien worden gekeurd. Voor de duidelijkheid: dit is in de meeste gevallen verboden. Ook een medische keuring bijvoorbeeld mag alleen worden ingezet als dit heel relevant is voor de functie, bijvoorbeeld een ogentest voor een piloot.

Oké, het mag niet, maar wat als er toch naar wordt gevraagd? Dit is de allerlastigste, en vooral omdat het bij de meeste mensen wel bekend is dat deze vragen verboden zijn. Als ze dus toch worden gesteld dan is de kans aanwezig dat de vraag willens en wetens wordt gesteld. Wettelijk gezien hoef je niet te antwoorden, maar realistisch gezien maak je je kans om door te gaan naar de volgende ronde gewoon kleiner als je rechtstreeks zegt dat dit een verboden vraag is en dat je er niet op wilt antwoorden.

Probeer eerst of je de vraag om te buigen naar dat wat relevant is. Bijvoorbeeld: als je in een winkel werkt en je moet lang staan, dan kun je aangeven dat je dat kunt. Stel dat dat niet mogelijk is, dan kun je altijd de vraag stellen in welk opzicht dit relevant is voor de functie of zelf aangeven dat je het verband niet ziet. Je kunt ook gewoon heel verbaasd reageren op de vraag, wat eigenlijk nog de meest logische reactie is.

Op de vraag of je al dan niet een kinderwens hebt is verbazing ook een perfecte reactie: wat bijzonder om dat met een wildvreemde te bespreken, meestal besluit je zoiets samen of neem je hooguit een goede vriend(in) in vertrouwen. Ook doen: zoek oogcontact met de andere gesprekspartner (als die er is) en probeer in te schatten wat die van de vraag vindt. Grote kans dat je niet alleen staat namelijk. Als je denkt dat je deze mee hebt: richt je dan met je antwoord tot hem of haar, want die wil het gesprek dan ook de andere kant op sturen.

Hoe dan ook: als je in het verleden vaak of langdurig ziek bent geweest, zorg dan dat je je antwoord hierop klaar hebt. Oefen met familie en vrienden net zo lang tot je het antwoord kunt dromen.

 

De anachronistische vraag.

Een anachronist is iemand die niet in deze tijd past. Ze gooien de chronologische volgorde van tijd door elkaar door het meenemen van denkbeelden uit de jaren ’50 naar onze huidige tijd. Dit type gesprekspartner stelt vaak de vraag aan vrouwelijke sollicitanten met kinderen:

‘Hoe heb je het thuis geregeld met de kinderen?’

Ik had een mannelijke collega die deze vraag standaard bij vrouwen stelde. Ik vroeg hem of hij deze vraag ook wel eens aan man stelde (ik wist namelijk dat dat niet zo was). Dit deed ik omdat ik wist dat hij goede intenties had en zich van geen kwaad bewust was, maar ook wilde ook dat hij deze vraag in het vervolg niet meer zou stellen. Hij ontkende gewoonweg dat deze vraag alleen aan vrouwen stelde, en ik denk ook nog steeds dat hij dat zelf oprecht geloofde. Pas toen ik zelf consequent aan iedere mannelijke sollicitant met kinderen dezelfde vraag ging stellen (verwarde blikken van zowel kandidaten als collega: genieten geblazen!), hield hij ermee op.

Jouw kinderen zijn natuurlijk jouw of jullie eigen verantwoordelijkheid, en in veruit de meeste gevallen is dit een hele rare en ongepaste vraag. Want waarom zou je op een baan solliciteren als je je kinderen dan onbeheerd moet laten rondslingeren? Maar door zo’n vraag kun je wel voor het blok gesteld worden en misschien wel dichtklappen.

Afbeeldingsresultaat voor jaren 50 moeder

Enkele voorbeelden van wat je kunt antwoorden:
– Ik heb al eerder in een bedrijf gewerkt waar ik de zaak moest openen en afsluiten, dat is nooit een probleem geweest.
– Ik heb hele leuke kinderen, maar als ik tijd en ruimte voor mezelf nodig is het voor mij het handigst om even apart te gaan zitten en dingen af te maken. Dat kan ik gelukkig heel goed.
– Daar heb ik mijn plan al voor klaar, als u me aanneemt hoeft u zich daar geen zorgen over te maken.
– Mijn kinderen vinden het  hartstikke leuk dat ik een nieuwe uitdaging aan wil gaan en zullen heel blij voor me zijn als ik wordt aangenomen. Heeft u zelf kinderen?

 

Stroeve bedoening.

Soms klikt het gewoon niet tijdens een gesprek. Dat kan altijd gebeuren, en als je met iemand moet gaan samenwerken dan is het wellicht ook beter dat je niet met elkaar verder gaat. Als de klik er echter niet is maar je gesprekspartner is niet iemand uit het team waar de vacature voor is (maar bijvoorbeeld een recruiter, HR adviseur of iemand uit een heel ander team), dan kan het heel nuttig zijn om dit gewoon te benoemen en aan te geven. Bijvoorbeeld:
– Ik merkte dat het gesprek wat stroef liep, maar ik ben nog steeds geïnteresseerd in de functie en benieuwd naar de rest van het team, dus ik hoop dat je/u me die kans wilt geven.
– Het zal ongetwijfeld moeilijk zijn om een goede selectie te moeten maken uit alle gesprekken. Ik hoop dat ik genoeg naar voren heb gebracht dat ik ……

Heb jij nog meer voorbeelden van vragen die niet gesteld zouden moeten worden? Of wil je je hier nog beter op voorbereiden?
Laat het me weten!

Velden met een * zijn verplicht
!

Delen: Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail